TERMIADUR

Mae’r termau ar y rhestr hon yn agos at fod yn derfynol; efallai y bydd mân newidiadau eto yn sgil cyfnod o ymgynghori pellach.

| A | B | C | Ch | D | Dd | E | F | Ff | G | Ng | H | I | J | L | Ll | M |
| N | O | P | Ph |R | Rh | S | T | Th | U |W |Y |

A	Brig y dudalen
addysg alwedigaethol vocational education	Addysg sydd â’r nod o baratoi myfyrwyr at fywyd yn y gweithle.
aelwydydd households	Pobl sy’n rhannu lle byw.
amddifadedd cymdeithasol cultural deprivation	Nid oes mynediad at gyfalaf cymdeithasol gan rai pobl, felly nid ydynt yn ennill yr wybodaeth gymdeithasol sy’n gymorth i lwyddo.
amddifadedd materol material deprivation	Bod heb y pethau materol y mae eu hangen arnoch i gael safon byw dda.
amrywiaeth ddiwylliannol cultural diversity	Y gwahaniaethau rhwng diwylliannau.
amrywiaeth deuluol family diversity	Term a ddefnyddir i ddisgrifio’r gwahanol fathau o drefn deuluol sy’n nodweddiadol o Brydain yn yr oes fodern.
anabledd disability	Anallu corfforol neu feddyliol i wneud rhywbeth y byddai’r mwyafrif o bobl eraill yn ei ystyried yn normal.
anghydraddoldeb inequality	Gwahaniaethau mewn lefelau mynediad at gyfoeth a grym rhwng grwpiau cymdeithasol.
anghydraddoldeb cymdeithasol social inequality	Mynediad anghyfartal at wobrau a grym mewn cymdeithas.
ansoddol qualitative	Mae hyn yn cyfeirio at ansawdd. Mae’n cyfeirio at ymchwil sy’n ymwneud ag ystyr ac emosiynau.
arsylwi observation	Techneg astudio sy’n golygu gwylio pobl yn eu sefyllfaoedd cymdeithasol arferol.
arbrofion experiments	Arbrofwr yn trefnu sefyllfa y mae’n gallu ei rheoli ac yna’n arsylwi ar ymddygiad pobl.
arolwg survey	Astudiaeth o nifer mawr o bobl.
arolygon dioddefwyr victim surveys	Gofynnir i bobl a ydynt wedi dioddef trosedd yn eu herbyn.
arolygon hunanadrodd self report surveys	Adroddiadau pobl am eu hymddygiad eu hunain. Defnyddir y rhain yn aml wrth astudio ymddygiad troseddwyr.
asiantaethau cymdeithasoli agencies of socialisation	Sefydliadau cymdeithasol sy’n rhan o’r broses o drosglwyddo i bobl normau a gwerthoedd eu cymdeithas. Gan asiantaethau cymdeithasoli yr ydym yn dysgu sut i weithredu yn y ffordd y mae eraill yn ei disgwyl gennym ni.
asiantau rheolaeth gymdeithasol agents of social control	Sefydliadau cymdeithasol sy’n cyflwyno i bobl y rheolau y mae’n rhaid i ni i gyd fyw wrthynt.
astudiaeth achos case study	Astudio un unigolyn neu ddigwyddiad a dod i gasgliadau o’r astudiaeth honno y gellir eu cymhwyso’n ehangach.
astudiaethau hydredol longitudinal studies	Astudiaethau sy’n dilyn carfan o bobl yn ystod nifer o flynyddoedd o’u bywydau.
B	Brig y dudalen
bod yn sengl singlehood	Bod yn ddibriod a heb bartner tymor hir.
C	Brig y dudalen
caniatâd gwybodus informed consent	Pobl sy’n cymryd rhan mewn gwaith ymchwil yn rhoi eu caniatâd i fod yn destun ymchwil gan wybod yn union i beth maen nhw’n cydsynio.
carfanau pwyso a charfanau budd pressure and interest groups	Grŵp o bobl sy’n rhannu nodau gwleidyddol ac sy’n ymuno â’i gilydd i hyrwyddo eu safbwynt.
cenedlaetholdeb nationalism	Ymdeimlad o deyrngarwch i un ardal ddaearyddol.
clefyd disease	Salwch neu afiechyd ble mae’n bosib adnabod y symptomau.
crefyddau anghristnogol non-Christian religions	Unrhyw ffydd yn y byd nad yw’n canolbwyntio ar gredu yn Iesu.
criminaleiddio criminalisation	Y ffordd y gall gweithredoedd penodol newid i fod yn anghyfreithlon oherwydd newidiadau yn y gyfraith.
cwlt cult	Anaml y defnyddir y term yn gymdeithasegol. Mudiad crefyddol newydd yw cwlt.
cwmnïau trawswladol multi-nationals	Cwmnïau mawr â buddiannau busnes mewn nifer o wledydd gwahanol.
cwricwlwm cudd hidden curriculum	Cysyniad a gysylltir â Pierre Bourdieu ac yn ddiweddarach â ffeministiaeth. Yn ôl y cysyniad hwn mae ysgolion yn dysgu syniadau cymdeithasol megis patriarchaeth heb fod yn ymwybodol o hynny.
cwricwlwm ffurfiol formal curriculum	Mae’r cwricwlwm yn cyfeirio at yr hyn sy’n cael ei ddysgu mewn ysgolion. Y cwricwlwm ffurfiol yw’r wybodaeth benodedig y disgwylir i blant ei dysgu.
cyd-fyw cohabitation	Dau berson yn byw gyda’i gilydd mewn perthynas rywiol heb fod wedi mynd trwy seremoni briodas.
cyfalaf cymdeithasol cultural capital	Yr wybodaeth y mae diwylliant yn ei chyfrif yn werthfawr.
cyfanswm tywyll troseddau dark figure of crime	Cyfeirir at hwn hefyd fel cyfanswm cudd troseddau ac mae’n cyfeirio at droseddau na chafodd eu hadrodd wrth yr awdurdodau, sydd heb eu cofnodi, ac nad oes fawr o wybodaeth amdanynt.
cyfle cyfartal equality of opportunity	Gallu cyfartal i gael mynediad i fanteision sefydliadau cymdeithasol megis y llywodraeth ac addysg.
cyfoeth wealth	Nwyddau a buddsoddiadau y gellir eu prynu neu eu gwerthu.
cyfraddau rates	Nifer fesul mil o boblogaeth berthnasol.
cyfraddau geni birth rates	Nifer y plant sy’n cael eu geni i bob mil o fenywod sydd mewn oed geni plant.
cyfraddau marwolaeth mortality and mortality rates	Nifer y bobl sy’n marw fesul mil o’r boblogaeth.
cyfrinachedd confidentiality	Cadw cyfrinachau fel y gall pobl siarad yn rhydd am bethau sy’n peri pryder iddynt, heb ofni cael eu gwawdio neu eu cywilyddio.
cyfweliad interview	Dull ymchwil sy’n golygu gofyn cwestiynau i bobl. Gall cyfweliadau fod yn strwythuredig lle paratoir yr holl gwestiynau ymlaen llaw neu’n anstrwythuredig, lle mae’r cyfweliad fel sgwrs.
cyfyngiadau ar y cyfryngau constraints on the media	Pethau sy’n rheoli’r hyn y caiff y cyfryngau adrodd amdano a’r hyn na chânt adrodd amdano.
cyffredinoli generalisation	I ba raddau y gellir dweud bod canfyddiadau astudiaeth benodol yn berthnasol i gymdeithas ehangach.
cymdeithas society	Nid oes unfrydedd barn ar y diffiniad o gymdeithas, ond fel arfer mae’r gair yn cyfeirio at grwpiau o bobl sy’n byw ac yn gweithio gyda’i gilydd neu sy’n rhannu syniadau a gwerthoedd.
cymdeithasoli socialisation	Y broses o ddysgu ymddwyn mewn ffordd sy’n briodol i’ch diwylliant chi.
cymdeithasoli ffurfiol formal socialisation	Mae rhai dulliau cymdeithasoli yn fwriadol ac yn rhan o strwythur cymdeithas, trwy sefydliadau megis ysgolion.
cymuned community	Math o drefniant cymdeithasol sy’n rhoi i bobl ymdeimlad o berthyn mewn rhyw ffordd i grŵp mwy, naill ai’n ddaearyddol neu fel hunaniaeth.
cynhwysiant cymdeithasol social inclusion	Bod yn aelod llawn o gymdeithas.
cynrychiolaeth yn y cyfryngau representation in the media	Y ffordd y mae pobl o gategorïau cymdeithasol penodol yn cael eu cynrychioli ar ffurf stereoteipaidd yn y cyfryngau.
cynrychioldeb representativeness	I ba raddau y gellir dweud bod grŵp bach yn adlewyrchu nodweddion cymdeithasol grŵp mwy y tynnir ef ohono.
cynulleidfa audience	Y bobl sy’n prynu neu’n defnyddio cynnyrch y cyfryngau.
cyrhaeddiad gwahaniaethol differential attainment	Y gwahaniaethau rhwng cyflawniadau addysgol grwpiau addysgol penodol.
D	Brig y dudalen
dadrithiad disenchantment	Teimlo’n anghysurus neu’n sinigaidd am rywbeth.
damcaniaeth cydgyfeiriant convergence theory	Mae hyn yn awgrymu bod gwahanol ddosbarthiadau cymdeithasol yn dod yn fwy tebyg i’w gilydd o ran normau, gwerthoedd a diwylliant.
damcaniaeth defnydd a boddhad uses and gratifications theory	Y syniad bod pobl yn dewis nwyddau cyfryngau i gyflawni rhai o’u hanghenion personol.
damcaniaeth effeithiau diwylliannol cultural effects theory	Damcaniaeth sy’n awgrymu bod y cyfryngau’n dylanwadu arnom trwy ailadrodd a bwydo syniadau a delweddau i ni’n gyson. Cysylltir y ddamcaniaeth â Greg Philo o Uned Cyfryngau Glasgow.
damcaniaeth Farcsaidd Marxist theory	Safbwynt ar gymdeithas sy’n awgrymu bod dosbarthiadau cymdeithasol yn gwrthdaro â’i gilydd. Mae’r bobl sy’n berchen ar y peirianwaith gweithgynhyrchu yn ecsploetio’r bobl sy’n gweithio iddynt am gyflog.
damcaniaeth moderneiddio modernisation theory	Damcaniaeth sy’n awgrymu mai gwledydd cyfoethocach y gorllewin sy’n cynnal y gwelliant yn amodau byw a sefyllfaoedd gwleidyddol gwledydd tanddatblygedig.
damcaniaeth neo-foderniaeth neo-modernisation theory	Cyfuniad o atebion traddodiadol a modernaidd i’r cwestiwn sut y gall gwledydd ddatblygu’n economaidd.
damcaniaeth yr elit elite theory	Y gred mai grŵp bach o bobl hynod gyfoethog a grymus sy’n rheoli cymdeithas.
damcaniaethau gwrthdaro conflict theories	Damcaniaethau sy’n awgrymu bod cymdeithas yn cynnwys grwpiau o bobl sy’n cystadlu am adnoddau a grym. Yn gysylltiedig fel arfer â Marcsiaeth a ffeministiaeth.
damcaniaethau gwrthwynebiad resistance theories	Damcaniaethau am bobl yn ymwrthod â syniadau neu ymddygiadau mwyfafrifol ac yn gweithredu mewn ffordd sy’n groes i’r meddylfryd cyffredin.
dangosyddion datblygiad indicators of development	Data sy’n caniatáu i ymchwilwyr gymharu cyfraddau lles, iechyd ac addysg rhwng cenhedloedd. Sylwer y gall y dangosyddion hyn amrywio rhwng gwledydd.
data personol personal data	Gwybodaeth am unigolion megis dyddiaduron, memorabilia.
datblygiad development	Lefel diwydiannu, iechyd, lles ac addysg cenedl.
datganoli devolution	Y gwrthwyneb i ganoli grym. Mae hawliau a chyfrifoldebau llywodraethau wedi cael eu datganoli (eu rhoi’n ôl) i ranbarthau yn y DU.
deongliadaeth interpretivism	Arddull ymchwil cymdeithasol sy’n rhoi’r pwyslais ar ddeall sut mae pobl yn gweithredu mewn perthynas ag eraill o’u cwmpas.
dethol cymdeithasol social selection	Ffordd o sgrinio pobl fel mai dim ond rhai pobl benodol sy’n cael cyfleoedd a bod eraill yn cael eu gwrthod.
dibynadwyedd reliability	I ba raddau y gellir ymddiried bod astudiaeth yn ddibynadwy. Os yw astudiaeth ddibynadwy yn cael ei hailadrodd, yna bydd y canlyniadau yn debyg ar y cyfan.
dibyniaeth dependency	Cyflwr pan fyddwch yn dibynnu ar rywun arall am eich anghenion. Mewn cymdeithaseg defnyddir y term diwylliant dibyniaeth i gyfeirio at bobl sy’n dibynnu ar fudd-daliadau yn lle cael gwaith am dâl.
diffygion cymdeithasol cultural deficits	Mae rhai pobl yn cael profiad o ddiwylliant sy’n ddiffygiol o ran y sgiliau cymdeithasol y mae eu hangen i lwyddo.
dilysrwydd validity	I ba raddau y mae astudiaeth yn eirwir ac yn adlewyrchu realiti bywyd pob dydd.
diwydiannu industrialisation	Y broses lle mae diwylliant neu ranbarth yn mynd yn fwy dibynnol yn economaidd ar weithgynhyrchu nag ar ffermio.
diwylliannau ieuenctid youth cultures	Pobl ifanc yn eu mynegi eu hunain mewn ffordd sy’n wahanol i draddodiadau diwylliant prif ffrwd.
diwylliannau prif ffrwd mainstream cultures	Syniadau a ffyrdd o fyw y mwyafrif o bobl mewn diwylliant.
diwylliant culture	Ffordd o fyw, gwybodaeth, credoau a syniadau grŵp o bobl.
dosbarth cymdeithasol social class	Haen mewn cymdeithas sy’n seiliedig ar addysg a chyfoeth.
dulliau eilaidd secondary methods	Data cymdeithasegol sy’n cael ei gasglu gan bobl ac eithrio’r tîm ymchwil.
dulliau ymchwil sylfaenol primary methods	Dulliau ymchwil a gynhelir gan y cymdeithasegydd ei hun.
E	Brig y dudalen
eglwys church	Adeilad lle mae pobl yn addoli. Mewn cyd-destun cymdeithasegol, mae eglwys yn cyfeirio at sefydliad o bobl sy’n rhannu system credoau neilltuol.
eithrio exclusion	Peidio â chael mynediad at rywbeth. Gall hyn ddigwydd yn yr ysgol, lle mae plant yn cael eu heithrio neu eu gwahardd fel cosb. Yn bwysicach, mae tlodi’n cael ei gyfrif yn fath o eithrio ble na all pobl gymryd rhan yn llawn mewn bywyd normal oherwydd nad ydynt yn gallu fforddio hynny.
eithrio cymdeithasol social exclusion	Methu â chymryd rhan mewn cymdeithas oherwydd tlodi.
enwad denomination	Carfan grefyddol fawr a threfnus gyda llawer o aelodau. Nid yw’n gysylltiedig â’r wladwriaeth a gall fod yn perthyn i grefydd neu eglwys arall.
erledigaeth victimisation	I ba raddau y mae pobl yn dioddef gweithredoedd troseddol.
ethnigrwydd ethnicity	Eich ymdeimlad chi o’r diwylliant neu’r genedl yr ydych yn perthyn iddo/iddi.
ethnograffeg ethnography	Astudio pobl gyffredin. Bathwyd y term gan Garfinkel ac mae astudiaeth ethnograffig yn awgrymu fel arfer bod cyfnod arsylwi wedi bod.
Ff	Brig y dudalen
ffederaliaeth federalism	Grŵp o wladwriaethau yn ymuno â’i gilydd i ffurfio un llywodraeth fwy sydd â rhywfaint o rym drostynt i gyd.
ffeministiaeth feminism	Y gred bod merched yn ddarostyngedig ar hyn o bryd i awdurdod dynion neu batriarchaeth mewn cymdeithas, a’r awydd am gydraddoldeb cymdeithasol, gwleidyddol ac economaidd rhwng dynion a merched.
ffwndamentaliaeth fundamentalism	Yr awydd i ddychwelyd i ffurf ‘bur’ ar gredo grefyddol; fe’i cysylltir yn aml â cheidwadaeth ac awydd i ddychwelyd i werthoedd y gorffennol.
ffwythiannaeth functionalism	Ffurf ar gymdeithaseg lle mae sefydliadau cymdeithasol yn cael eu hastudio i weld pa mor ddefnyddiol ydynt i gymdeithas.
G	Brig y dudalen
globaleiddio globalisation	Y farn bod y byd yn mynd yn llai, yn yr ystyr bod cysylltiadau rhwng gwledydd o ran economeg a thechnoleg cyfathrebu yn gwella trwy’r amser.
goddrychedd subjectivity	Ffordd emosiynol o edrych ar bethau.
gosod agenda agenda setting	Y ffordd y gall y cyfryngau benderfynu ar ran pobl pa bethau y dylent fod yn pryderu amdanynt trwy roi mwy o sylw i rai storïau nag eraill.
grym power	Y gallu i reoli eraill.
gwahaniaethu differentiation	Gwahaniaethau cymdeithasol mewn statws a grym rhwng gwahanol grwpiau cymdeithasol.
gweithredolaeth operationalisation	Diffinio cysyniad haniaethol mewn ffordd y gellir ei astudio.
gweithredu cymdeithasol social action	Ymddygiad sy’n digwydd mewn cysylltiad â phobl eraill; mae ganddo bwrpas y byddai eraill yn ei gydnabod. Fe’i cysylltir â chymdeithaseg Max Weber.
gwerthoedd values	Yr egwyddorion neu’r credoau sy’n llywio pobl ac yn effeithio ar eu gweithredoedd.
gwerthoedd newyddion news values	Mae rhai storïau’n fwy tebygol o gael eu hadrodd yn y cyfryngau nag eraill yn ôl meini prawf sy’n cael eu galw’n werthoedd newyddion. Mae’r rhain yn cynnwys delweddau gweledol da ar gyfer y teledu.
gwladwriaeth genedlaethol nation state	Ardal sy’n cael ei rheoli a’i llywodraethu gan un llywodraeth.
gwrthrychedd objectivity	Yr ymgais i fod yn wyddonol ac yn ddiduedd wrth astudio.
H	Brig y dudalen
holiadur questionnaire	Rhestr o gwestiynau a luniwyd i’w hateb gan ymatebwyr er mwyn dadansoddi data ystadegol yn codi o’r atebion.
hunaniaeth identity	Ymdeimlad o bwy ydych chi.
I	Brig y dudalen
iatrogenesis iatrogenesis	Unrhyw salwch neu anabledd a achosir gan weithredoedd meddyg.
ideoleg ideology	System credoau yw hon.
ideolegau gwleidyddol political ideologies	System credoau yw ideoleg, felly mae ideoleg wleidyddol yn cyfeirio at system credoau yn ymwneud â’r ffordd y dylai cymdeithas gael ei threfnu er budd ei haelodau.
iechyd health	Cyflwr o les corfforol a meddyliol.
incwm income	Yr arian sy’n dod i’r aelwyd o enillion, llog neu fudd-daliadau.
isddiwylliant subculture	Grŵp bach o bobl â normau a gwerthoedd gwahanol i brif ffrwd cymdeithas.
isddiwylliant gwrth-ysgol anti-school subculture	Mae rhai disgyblion mewn ysgolion yn creu grwpiau cyfeillgarwch sy’n ymwrthod ag amcanion a gwerthoedd yr ysgol gyfan.
Ll	Brig y dudalen
llafur domestig domestic labour	Gwaith heb dâl a gyflawnir yn y cartref yw llafur domestig; gwaith tŷ.
llên-ladrad plagiarism	Copïo gwaith pobl eraill, neu ddefnyddio eu syniadau heb eu caniatâd. Mae’n gwbl anghyfreithlon.
lleoliad locality	Rhanbarth daearyddol.
lluniad cymdeithasol social construction	Barn gytûn gyffredinol ar ffenomen gymdeithasol.
lluosogrwydd methodolegol methodological plurality	Defnyddio mwy nag un dull methodolegol mewn un astudiaeth i sicrhau dibynadwyedd a dilysrwydd.
M	Brig y dudalen
meddygoli medicalisation	Proses gymdeithasol lle daw pobl i ystyried digwyddiadau naturiol fel geni plentyn yn ddigwyddiadau lle mae angen mewnbwn a rheolaeth staff meddygol.
meintiol quantitative	Yn ymwneud â data rhifyddol ac ystadegol.
meritocratiaeth meritocracy	Mae’r bobl orau’n codi i frig y strwythur cymdeithasol oherwydd mai nhw yw’r bobl fwyaf dawnus a’r rhai mwyaf cymwys i lywodraethu arnom.
model biofeddygol o salwch bio-medical model of illness	Mae hyn yn awgrymu mai sail gorfforol sydd i afiechyd, gan gynnwys salwch meddwl.
model chwistrell hypodermig hypodermic syringe model	Y gred bod y cyfryngau torfol yn gweithredu fel cyffur fel na fydd pobl yn teimlo poen bodolaeth.
model llif dau gam two-step flow model	Barn ar effaith y cyfryngau ar bobl, sy’n awgrymu bod yna bobl rymus sy’n llywio barn mewn cymunedau a’u bod yn gallu dylanwadu ar bobl eraill heb i’r bobl eraill fod yn llwyr ymwybodol o hynny.
moderniaeth modernism	Mudiad cymdeithasol ac artistig ar ddechrau’r 20g a geisiai feirniadu traddodiad ac annog pobl i wneud pethau mewn ffordd newydd a ‘gwell’.
moeseg ethics	Astudio’r hyn sy’n iawn a’r hyn sy’n anghywir. Mewn cymdeithaseg mae’n hollbwysig nad yw astudiaethau’n niweidio’r bobl sy’n cymryd rhan ynddynt. Lluniwyd cod moesegol gan Gymdeithas Gymdeithasegol Prydain, a dylid ei ddilyn mewn unrhyw ymchwil cymdeithasol.
morbidrwydd a chyfradd morbidrwydd morbidity and morbidity rates	Salwch yw morbidrwydd, a chyfraddau morbidrwydd yw nifer y bobl sy’n wynebu salwch fesul mil o’r boblogaeth.
mudiad amgylcheddol environmental movement	Pobl sy’n canolbwyntio’n bennaf ar gyflwr y blaned. Maent ar ffurf grwpiau llac yn ogystal â charfanau pwyso â mwy o strwythur iddynt.
mudiadau crefyddol newydd new religious movements	Grwpiau bach a phreifat o bobl sy’n dilyn crefydd newydd neu fersiwn newydd o grefydd sefydledig.
mudiadau cymdeithasol newydd new social movements	Yn lle ymuno â phleidiau gwleidyddol trefnus traddodiadol, mae llawer o bobl yn cael eu denu at wleidyddiaeth un pwnc, megis pryder am yr amgylchedd, gwrthwynebu masnach arfau neu wrth-gyfalafiaeth.
mudiadau’r Oes Newydd New Age movements	Mae pobl sy’n dilyn ysbrydolrwydd amgen yn ffurfio grwpiau lled-drefnedig fel Wicca neu Dderwyddon.
mynediad access	Llwybr i mewn i rywbeth. Mewn cyd-destun cymdeithasegol, mae hyn yn gysylltiedig â’r syniad o anghydraddoldeb oherwydd mae gan bobl o wahanol grwpiau cymdeithasol gyfleoedd gwahanol o lwyddo i dreiddio i sefydliadau cymdeithasol.
mynydd iâ salwch illness iceberg	Cyfanswm y salwch corfforol a meddyliol mewn cymuned na chafodd eu hadrodd wrth yr awdurdodau ac sy’n anhysbys.
N	Brig y dudalen
neo-lwythau neo-tribes	Safbwynt ôl-fodernaidd ar ddiwylliant ieuenctid yw hwn sy’n awgrymu bod mynegiannau diwylliannol pobl ifanc yn unigolyddol, yn dymor byr ac yn dibynnu ar eu dull o fyw.
newid cymdeithasol social change	Newid yn economeg, normau neu werthoedd cymdeithas.
normau norms	Y ffordd normal a disgwyliedig o ymddwyn mewn diwylliant.
O	Brig y dudalen
Oes Newydd New Age	Wrth i gredoau traddodiadol fynd yn llai pwysig ym mywydau pobl, maent wedi troi at ffurfiau eraill ar fynegiant ysbrydol, megis canhwyllau, cerddoriaeth morfilod, perlysiau, crisialau a sêr-ddewiniaeth. Y credoau hyn a gyfrifir fel rhai’r Oes Newydd.
ofn trosedd fear of crime	Pobl yn ofni dioddef trosedd, weithiau yn fwy nag sydd raid o ystyried pa mor annhebygol ydynt o ddioddef trosedd mewn gwirionedd.
ôl-foderniaeth postmodernism	Nid oes dim gwirioneddau cymdeithasol na gwleidyddol felly mae gan bobl ddewis ynghylch sut maent yn gweithredu a’r hyn y maent yn ei gredu.
P	Brig y dudalen
panig moesol moral panics	Gorymateb y cyhoedd i ddigwyddiad diweddar am fod adroddiadau’r cyfryngau wedi gorliwio’r sefyllfa.
penderfynu decision making	Yr hawl i benderfynu sut y dylai pobl eraill weithredu.
perthnasoedd cymdeithasol social relationships	Eich safle neu’ch gweithredoedd yn nhermau pobl eraill.
plwraliaeth pluralism	Mae ein diwylliant yn cynnwys amrywiaeth barn a safbwyntiau ar gymdeithas.
positifiaeth positivism	Cymdeithaseg wyddonol, yn seiliedig ar y farn na ddylid astudio ond ymddygiadau y gellir arsylwi arnynt a’u mesur.
priodas marriage	Contract cyfreithiol rhwng dau berson o rywiau gwahanol sy’n cynnig hawliau a rhwymedigaethau o dan y gyfraith.
proffwydoliaeth hunan-gyflawni self fulfilling prophecy	Yng nghyd-destun addysg, rhagfynegir rhywbeth ac yna, oherwydd iddo gael ei ragfynegi, mae’n dod yn wir neu mae’n cael ei orfodi i ddod yn wir.
R	Brig y dudalen
radicaliaeth radicalism	Eithafiaeth mewn rhyw ffurf. Fe’i cysylltir yn aml â ffeministiaeth neu Farcsiaeth.
realaeth realism	Llunio cymdeithaseg mewn ffordd sy’n cynrychioli’r byd go iawn ac yn ymwrthod ag esboniadau damcaniaethol.
rôl salwch sick role	Y ffordd briodol o ymddwyn pan fydd pobl eraill wedi eich diffinio fel person sâl.
rolau roles	Term a ddefnyddiwyd gan Erving Goffman. Ei awgrym ef oedd bod pobl yn ymddwyn mewn ffordd neilltuol mewn sefyllfaoedd penodol.
rolau cymdeithasol social roles	Ffyrdd disgwyliedig o ymddwyn mewn sefyllfa gymdeithasol benodol.
Rh	Brig y dudalen
rhanbarthiaeth regionalism	Ymdeimlad o hunaniaeth sy’n seiliedig ar ardal ddaearyddol. Mewn termau gwleidyddol, mae’n golygu awydd i gael eich rheoli gan bobl sy’n rhannu’r un hunaniaeth.
rheolaeth control	Y gallu i ddefnyddio p i reoli pobl eraill.
rheolaeth gymdeithasol social control	Y ffordd y mae rheolau cymdeithasol y diwylliannau y mae pobl yn byw ynddynt yn effeithio ar eu hymddygiad.
rhesymoli rationalisation	Rhoi eglurhad rhesymegol dros syniad.
rhesymoli rationalisation	Aildrefnu sefydliad i’w wneud yn fwy effeithlon.
rhywedd gender	Y rolau cymdeithasol y mae pobl yn eu mabwysiadu yn ôl eu rhyw biolegol.
S	Brig y dudalen
salwch illness	Diffyg ymdeimlad o iechyd a lles.
samplo sampling	Defnyddio grŵp llai o fewn poblogaeth i gynrychioli’r grŵp cyfan.
sancsiynau sanctions	Systemau cosbi a gwobrwyo.
seciwlareiddio secularisation	Proses lle mae crefydd drefnedig draddodiadol yn colli arwyddocâd yn niwylliant y Gorllewin.
sect sect	Grŵp crefyddol bach sydd wedi torri i ffwrdd o grŵp mwy; mae’n gyfrinachol yn aml ac yn gaeedig i bobl o’r tu allan.
sensitifrwydd sensitivity	Bod yn ymwybodol o deimladau a hawliau pobl eraill.
sensoriaeth censorship	Mewn llawer o wledydd ni chaniateir i rai pynciau gael eu dangos neu eu trafod yn y cyfryngau, yn fwyaf cyffredin, rhyw neu drais. Mae sensoriaeth yn digwydd pan fydd rhai pynciau’n cael eu gwahardd yn swyddogol.
statws status	Safle person neu grŵp, neu’r parch atynt mewn cymdeithas.
stereoteipiau stereotypes	Mae pobl yn datblygu delwedd gyffredinol a simplistaidd o aelodau grwpiau cymdeithasol eraill ac yna’n ymddwyn fel pe bai’r delweddau hyn yn wir.
stigma stigma	Rhywbeth sy’n dynodi bod person yn wahanol i eraill mewn cymdeithas.
strwythur cymdeithasol social structure	Sefydliadau yw’r rhain sydd gyda’i gilydd yn creu cymdeithas. Mae cymdeithas wedi ei threfnu o amgylch y systemau hyn. Er enghraifft, mae addysg a’r teulu’n cael eu gweld yn aml fel strwythurau cymdeithasol.
swyddogaethau functions	Pwrpas rhywbeth.
symudoledd cymdeithasol social mobility	Y gallu i symud i fyny ac i lawr y system dosbarthiadau cymdeithasol.
T	Brig y dudalen
tarfu ar breifatrwydd invasion of privacy	Unrhyw ymchwil sy’n datgelu manylion personol heb ystyried hawl sylfaenol unigolyn i beidio â datgelu manylion personol.
teulu family	Grŵp o bobl sy’n gysylltiedig â’i gilydd trwy ymdeimlad o berthyn trwy waed neu briodas.
tlodi poverty	Yr ymdeimlad gan rywun eu bod yn methu â fforddio pethau angenrheidiol.
tlodi cymharol relative poverty	Bod heb y pethau y mae eraill yn eich diwylliant yn disgwyl gallu eu fforddio.
tlodi llwyr absolute poverty	Bod heb angenrheidiau sylfaenol bywyd dynol.
treialu piloting	Astudiaeth ar raddfa fach er mwyn rhoi prawf ar y dulliau y bwriedir eu defnyddio mewn astudiaeth ar raddfa fawr.
triongli triangulation	Defnyddio mwy nag un dull ymchwil cymdeithasol er mwyn gwirio’r naill yn erbyn y llall.
trosedd byd-eang global crime	Trosedd sy’n digwydd ar draws nifer o wledydd, er enghraifft smyglo cyffuriau.
trosedd coler wen white-collar crime	Trosedd a gyflawnir gan bobl wyn broffesiynol, ddosbarth canol. Bathwyd y term gan Sutherland.
trosedd corfforaethol corporate crime	Gweithredoedd troseddol a gyflawnir gan gwmnïau sy’n anwybyddu cyfreithiau megis y rhai hynny sy’n gysylltiedig ag iechyd a diogelwch neu sy’n cyflawni gweithredoedd anghyfreithlon eraill.
trosglwyddo diwylliannol cultural transmission	Y ffordd y mae diwylliant yn cael ei drosglwyddo o’r naill genhedlaeth i’r llall.
tueddiad bias	Rhoi gogwydd ar rywbeth fel ei fod yn adlewyrchu eich rhagfarnau a’ch safbwyntiau chi ac nad yw’n adlewyrchiad cywir o’r byd.
tueddiadau trends	Patrymau dros gyfnod o amser.
twyll deceit	Anonestrwydd. Nid yw’n foesol dweud celwyddau wrth bobl wrth gynnal astudiaeth ymchwil.
U	Brig y dudalen
unigolyddiaeth individualism	Athroniaeth wleidyddol yw hon sy’n hyrwyddo hawliau a lles yr unigolyn. Mae’n gwrthwynebu ymyriad y wladwriaeth i hybu lles cymdeithasol.
Y	Brig y dudalen
y dde newydd the new right	Yn gysylltiedig â Margaret Thatcher. Mae aelodau’r dde newydd yn credu bod unigolyddiaeth neu hawliau’r unigolyn yn bwysicach na hawliau cymdeithas.
ymarferol practical	Mae’n bosib defnyddio’r dull y mae cymdeithasegydd yn ei ddefnyddio yn effeithiol mewn bywyd go iawn.
ymatebwr respondent	Rhywun sy’n ateb cwestiynau gan gymdeithasegydd.
ymddygiad pleidleisio voting behaviour	Y ffordd y mae pobl yn dewis pleidleisio.
ymddygiad risg risk behaviour	Mae pobl yn cymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n gallu eu rhoi mewn risg o salwch neu berygl.
ysgariad divorce	Datganiad cyfreithiol o ddiwedd priodas.
ystadegau statistics	Data sy’n cael ei gasglu ar ffurf rhifau.
ystadegau swyddogol official statistics	Data sy’n cael ei gasglu gan gyrff swyddogol y llywodraeth.